Trả lời ngắn: Nếu bạn uống sữa đậu nành, sữa hạt gần như mỗi ngày và muốn bấm nút là xong, máy làm sữa hạt (có bộ phận đun nóng) tiết kiệm công nhất. Nếu bạn cần một máy làm được nhiều việc, như sữa hạt, sốt, súp, sinh tố, xay đậu làm chả, thì một máy xay công suất lớn (khoảng 1.200 W trở lên, cối 1,5–2 lít) là đủ, chỉ phải tự đun sữa trên bếp. Bếp chay nhỏ, ngân sách hạn chế: bắt đầu bằng máy xay khoẻ.
Đi siêu thị điện máy, bếp chay nào cũng đứng trước hai kệ: máy xay sinh tố đủ cỡ và máy làm sữa hạt quảng cáo "xay nấu tự động". Hai máy trông giống nhau, giá cũng gần nhau, nhưng làm việc khác hẳn. Bài này so sánh theo việc thật trong bếp chay, chỉ ra những thông số đáng nhìn trên hộp, những điểm hay bị quảng cáo thổi phồng, và một lưu ý an toàn riêng với sữa đậu nành.
Hai máy khác nhau ở đâu
Máy xay sinh tố chỉ làm một việc: xay. Nó có động cơ, cối và lưỡi dao; muốn sữa đậu chín, bạn phải đổ ra nồi và đun. Máy làm sữa hạt là máy xay có thêm bộ phận đun nóng ở đáy cối hoặc thân cối, cùng các chương trình cài sẵn: nó vừa đun vừa xay theo chu kỳ, cuối chương trình cho ra sữa nóng.
| Tiêu chí | Máy xay công suất lớn | Máy làm sữa hạt (có nấu) |
|---|---|---|
| Nấu chín | Không (một số dòng cao cấp có ma sát làm nóng, không thay được đun sôi) | Có, theo chương trình |
| Dung tích thường gặp | 1,5–2 lít | 0,6–1,2 lít |
| Công suất động cơ | 800–2.000 W | Động cơ xay khoảng 200–800 W, cộng bộ đun 600–1.000 W |
| Thời gian ra 1 lít sữa đậu | Xay 2 phút + lọc + đun 15–20 phút trên bếp | Khoảng 25–40 phút tự động, không đứng canh |
| Đồ nguội, đồ đặc (sốt, bơ hạt, đá) | Làm tốt | Hạn chế; nhiều máy không cho xay đá, không xay khô |
| Vệ sinh | Cối trơn, dễ rửa | Bộ đun dễ bám cháy, cần chà ngay sau khi dùng |
| Hợp với | Nấu đa dạng, cần sốt, súp, sinh tố | Uống sữa đậu, sữa hạt đều đặn mỗi ngày |
Việc thật trong bếp chay: máy nào làm tốt hơn
Sữa đậu nành
Đây là chỗ máy làm sữa hạt mạnh nhất, nhưng cũng là chỗ cần chú ý an toàn. Sữa đậu nành phải được đun sôi kỹ ít nhất 10 phút để bất hoạt các chất trong đậu sống có thể gây đau bụng, buồn nôn. Chương trình "sữa đậu nành" của các máy tốt có chu kỳ nấu đủ lâu, nhưng không phải máy nào cũng công bố nhiệt độ và thời gian sôi. Cách an toàn: lần đầu dùng, đứng xem máy có sôi thật không và trong bao lâu; nếu không chắc, rót sữa ra nồi đun sôi thêm 10 phút. Với máy xay thường, bạn tự kiểm soát hoàn toàn bước đun. Công thức sữa đậu không hăng ở bài sữa đậu nành tự nấu không hăng.
Sữa hạt điều, hạnh nhân, yến mạch
Hạt điều, yến mạch không cần nấu sôi; máy xay khoẻ xay 60–90 giây là mịn, hạt điều thậm chí không cần lọc. Máy làm sữa hạt cũng làm được, nhưng nhiều người thấy sữa điều nấu nóng bị đặc sệt hơn ý muốn. Yến mạch xay quá lâu hoặc đun nóng dễ bị nhớt. Ở việc này máy xay có lợi thế. Cách làm không cần máy đắt tiền có ở bài sữa hạt điều không cần máy.
Sốt, súp, chả, bơ hạt
Sốt mayo chay từ đậu hũ non, sốt hạt điều, súp bí đỏ xay mịn, xay đậu hũ với nấm làm chả, bơ đậu phộng: tất cả đều cần cối rộng, lưỡi khoẻ và cần gạt hoặc cây đẩy để đẩy hỗn hợp đặc xuống. Máy làm sữa hạt hầu như không làm được bơ hạt và chả, vì cối hẹp và động cơ không thiết kế cho hỗn hợp đặc.
Thông số đáng nhìn khi mua
- Công suất thật của động cơ xay: máy làm sữa hạt hay ghi tổng công suất gồm cả bộ đun, nên con số lớn chưa chắc xay khoẻ. Đọc kỹ dòng "công suất xay" hoặc "công suất động cơ".
- Cối: thuỷ tinh nặng, chịu nhiệt, không trầy; nhựa Tritan nhẹ, bền va đập. Cối inox của máy làm sữa hạt có ưu điểm chịu nhiệt nhưng không nhìn được bên trong.
- Dung tích tối thiểu và tối đa: máy làm sữa hạt thường có vạch mức nước bắt buộc; đổ ít hơn mức thấp nhất máy báo lỗi hoặc khê đáy.
- Lưới lọc: một số máy có lưới lọc gắn sẵn, nhưng sữa đậu nành vẫn thường cần lọc lại bằng túi vải nếu muốn mịn.
- Chương trình: chỉ cần vài chương trình bạn thật sự dùng (sữa đậu, sữa hạt, cháo, súp). Mười mấy nút ít khi dùng hết.
- Độ ồn và nơi đặt: máy xay công suất lớn rất ồn; nếu làm sữa lúc sáng sớm khi cả nhà ngủ, máy làm sữa hạt thường êm hơn ở phần lớn chu kỳ.
- Bảo hành động cơ và linh kiện thay thế (lưỡi, gioăng cao su) có bán sẵn hay không.
Khi nào chỉ một máy xay khoẻ là đủ
Mình đưa ra vài tình huống để tự đối chiếu:
- Bạn uống sữa đậu 2–3 lần mỗi tuần, mỗi lần 1–1,5 lít: máy xay đủ. Ngâm đậu tối, sáng xay 2 phút, lọc, đun 15 phút trong lúc làm việc khác.
- Bạn hay làm sốt, súp, chả, sinh tố: máy xay là bắt buộc; máy làm sữa hạt là thêm.
- Bạn uống sữa đậu hằng ngày, mỗi ngày dưới 1 lít, đi làm sớm: máy làm sữa hạt đáng mua, nhất là loại có hẹn giờ.
- Bếp nhỏ, chỉ đặt được một máy: máy xay công suất lớn đa năng hơn.
- Nhà có người già muốn tự làm sữa mà không đứng bếp: máy làm sữa hạt an toàn hơn so với việc đun sữa trên bếp ga, miễn là đã kiểm tra máy đun sôi đủ.
Muốn tính trước mỗi tuần nhà mình cần bao nhiêu sữa đậu, đậu hũ cho đủ đạm, bạn có thể nhập thử bữa ăn vào công cụ bữa nay đủ đạm chưa.
Lịch làm sữa cả tuần chỉ với máy xay
Nếu bạn chọn máy xay, đây là nhịp mình thấy dễ giữ nhất cho nhà 3–4 người uống khoảng 3 lít sữa mỗi tuần:
- Tối Chủ nhật và tối thứ Tư: ngâm 200 g đậu nành khô trong 1 lít nước, để ngăn mát nếu trời nóng.
- Sáng thứ Hai và thứ Năm (khoảng 25 phút): chà bớt vỏ, xay đậu với 1,5 lít nước chia 2 mẻ, mỗi mẻ 90 giây; lọc qua túi vải; đổ ra nồi đáy dày, đun đến khi trào bọt rồi hạ lửa, giữ sôi lăn tăn ít nhất 10 phút, khuấy đáy.
- Để nguội nhanh bằng cách đặt nồi vào chậu nước lạnh 15 phút, rót vào chai thuỷ tinh sạch, cất ngăn mát, uống trong 2–3 ngày.
- Bã đậu giữ lại một phần làm chả trong ngày, phần còn lại bỏ.
Mỗi mẻ ra khoảng 1,4–1,5 lít. Thời gian đứng bếp thực tế chừng 10 phút, phần còn lại là chờ đun. Sau một tháng làm theo nhịp này, bạn sẽ biết rõ nhà mình có thật sự cần thêm máy làm sữa hạt hay không.
Dùng và vệ sinh để máy bền
- Máy làm sữa hạt: rửa ngay sau khi dùng, khi cặn đậu còn mềm. Dùng miếng bọt biển mềm chà bộ đun; ngâm nước ấm 10 phút nếu có lớp cháy. Không ngâm phần thân có điện vào nước.
- Máy xay: cho nửa cối nước ấm và một giọt nước rửa chén, xay 30 giây, tráng lại. Tháo lưỡi định kỳ để vệ sinh gioăng cao su, nơi hay đọng cặn và có mùi.
- Không xay nóng kín nắp với máy xay thường: hơi nóng làm bật nắp, bỏng. Súp nóng thì để nguội bớt, xay từng mẻ dưới nửa cối, mở lỗ thông hơi trên nắp và phủ khăn.
- Không chạy máy xay liên tục quá thời gian nhà sản xuất cho phép (thường 1–2 phút); nghỉ vài phút giữa các mẻ để động cơ không quá nhiệt.
- Bã đậu, bã hạt sau khi lọc: trộn vào chả, bánh, cháo, dùng trong 1–2 ngày khi cất ngăn mát.
Cách bố trí chỗ đặt máy và các dụng cụ khác cho bếp chay mới có ở bài dựng tủ bếp chay từ đâu.
Nguồn tham khảo
- Cục An toàn thực phẩm – vfa.gov.vn (chế biến sữa đậu nành)
- Hướng dẫn sử dụng của các nhà sản xuất máy xay và máy làm sữa hạt phổ biến (giới hạn thời gian chạy, xay nóng)
- USDA FoodData Central – fdc.nal.usda.gov (sữa đậu nành)
Câu hỏi thường gặp
Máy làm sữa hạt có nấu chín sữa đậu nành không?
Máy có bộ đun và chương trình sữa đậu thường nấu chín, nhưng không phải máy nào cũng công bố thời gian sôi. Lần đầu nên đứng xem; không chắc thì đun lại trên bếp ít nhất 10 phút.
Máy xay sinh tố làm sữa đậu nành được không?
Được. Xay đậu đã ngâm với nước khoảng 2 phút, lọc qua túi vải, rồi đun sôi kỹ ít nhất 10 phút trên bếp, khuấy đáy để không khê.
Máy xay bao nhiêu W là đủ cho bếp chay?
Khoảng 1.200 W trở lên xay mịn sữa hạt, sốt hạt điều, súp. Làm bơ hạt, xay đá thường xuyên thì nên chọn loại khoẻ hơn và có cây đẩy.
Sữa từ máy làm sữa hạt có cần lọc không?
Sữa hạt điều, yến mạch thường không cần. Sữa đậu nành, hạnh nhân nên lọc qua túi vải nếu muốn mịn, vì bã vẫn lợn cợn dù máy có lưới lọc.
Có nên xay súp nóng trong máy xay?
Được nếu cẩn thận: để nguội bớt, đổ dưới nửa cối, mở lỗ thông hơi trên nắp, phủ khăn và bắt đầu ở tốc độ thấp. Xay đầy cối khi đang sôi dễ bật nắp gây bỏng.
Bã đậu sau khi làm sữa dùng làm gì?
Trộn vào chả chay, bánh kếp, cháo hoặc rang khô làm ruốc. Cất ngăn mát, dùng trong 1–2 ngày, có mùi chua thì bỏ.
Chọn máy theo việc bếp nhà bạn làm nhiều nhất
Đếm thử một tuần nhà bạn làm sữa mấy lần, xay sốt súp mấy lần, rồi chọn máy theo việc nhiều nhất. Món nào xay được thì thử ngay với nguyên liệu đang có trong tủ lạnh.