Nói "đi ăn chay" ở Việt Nam có thể có nghĩa là một đĩa cơm mười lăm nghìn ở quán vỉa hè, hoặc một bữa tối ba trăm nghìn trong không gian yên tĩnh. Hai thứ đó phục vụ nhu cầu khác nhau hoàn toàn.
Cơm chay bình dân
Mô hình phổ biến nhất và rẻ nhất. Từ hai mươi tới bốn mươi nghìn một suất ở hầu hết thành phố.
Bày sẵn nhiều món trong khay. Chỉ tay chọn, nhanh và tiện cho bữa trưa.
Thường tập trung quanh chùa. Khu vực có chùa lớn gần như luôn có vài quán.
Đông nhất vào ngày rằm và mùng một. Đi sớm nếu không muốn hết món ngon.
Món thường nhiều dầu. Đây là điểm yếu chung của mô hình này.
Đồ giả mặn chiếm tỷ lệ cao. Vì dễ bán và khách quen thích.
Rau xanh thường ít. Nếu để ý sức khoẻ thì nên xin thêm rau luộc.
Không gian đơn giản. Ăn nhanh rồi đi, không phải chỗ ngồi lâu.
Chất lượng rất khác nhau giữa các quán. Thử vài chỗ rồi chọn một quán ruột.
Quán đông khách thường là quán ngon. Và món cũng tươi hơn vì luân chuyển nhanh.
Hỏi giờ nấu món mới. Đi đúng lúc thì ăn được đồ vừa ra chảo.
Giá trị tốt nhất cho bữa trưa hằng ngày. Khó có mô hình nào cạnh tranh được về giá.
Buffet chay
Giá thường từ một trăm tới hai trăm nghìn. Tuỳ thành phố và tuỳ quán.
Nhiều lựa chọn trong một bữa. Hợp khi đi nhóm đông và khẩu vị khác nhau.
Có cả món Việt lẫn món Á Âu. Đa dạng hơn quán cơm chay nhiều.
Dễ ăn quá nhiều. Tâm lý ăn cho đáng tiền là có thật.
Chất lượng từng món thường trung bình. Đánh đổi giữa số lượng và chiều sâu.
Khu salad và rau thường là phần đáng giá nhất. Ít quán bình dân nào có được.
Đi vào giờ mở cửa thì món tươi nhất. Cuối ca là khay đã qua tay nhiều người.
Kiểm xem có tính phí thức ăn thừa không. Nhiều quán có quy định này.
Hợp dịp sinh nhật và họp mặt. Không phải chọn món cho cả nhóm.
Không hợp người muốn ăn nhẹ. Trả tiền cố định mà ăn ít là phí.
Xem giờ hoạt động của quầy món nóng. Nhiều nơi ngừng tiếp món trước giờ đóng cửa.
Đặt bàn trước vào cuối tuần. Buffet chay thường kín chỗ.
Nhà hàng chay cao cấp
Giá từ hai trăm nghìn một người trở lên. Có nơi cao hơn nhiều.
Chú trọng trình bày và không gian. Hợp tiếp khách và dịp đặc biệt.
Món thường tinh tế hơn và ít dầu hơn. Đầu bếp được đào tạo bài bản.
Nhiều nơi theo hướng chay hiện đại. Không dựa vào đồ giả mặn.
Thực đơn theo mùa. Nguyên liệu tươi và thay đổi thường xuyên.
Thường có rượu vang và đồ uống chọn lọc. Tuy nhiều nhà hàng chay không phục vụ rượu.
Đặt bàn trước là bắt buộc. Số lượng bàn thường ít.
Phù hợp cho người mới muốn thử ăn chay. Ấn tượng đầu tiên tốt giúp họ cởi mở hơn.
Không hợp ăn hằng ngày. Cả về giá lẫn về thời gian.
Hỏi trước về ngũ vị tân. Nhiều nhà hàng chay hiện đại vẫn dùng hành tỏi.
Xem đánh giá về dịch vụ chứ không chỉ về món. Ở phân khúc này dịch vụ là một phần của bữa ăn.
Đi vào ngày thường thì yên tĩnh hơn. Trải nghiệm khác hẳn cuối tuần.
Quán chay thuần và quán chay hiện đại
Quán chay thuần theo đạo thường không dùng ngũ vị tân. Vị thanh, dựa nhiều vào nấm và rau củ.
Thường gắn với chùa hoặc cộng đồng Phật tử. Không gian yên tĩnh, có khi có cả sách kinh.
Quán chay hiện đại hướng tới người ăn thực vật vì sức khoẻ. Dùng hành tỏi thoải mái.
Nhóm này thường có món kiểu phương Tây. Burger thực vật, bowl, salad.
Quán thuần chay quốc tế. Không dùng bất cứ sản phẩm động vật nào kể cả mật ong.
Quán chay kiểu Ấn. Rất phong phú và vốn đã chay từ gốc.
Quán chay kiểu Đài Loan. Nhiều đồ giả mặn làm rất khéo.
Quán chay kiểu Nhật. Tinh tế, ít gia vị, nhấn vào nguyên liệu.
Quán chay kiểu Hàn. Đồ lên men và rau là chủ đạo.
Xác định mình muốn gì trước khi chọn. Ăn nhanh, ăn ngon, hay ăn trải nghiệm.
Hỏi rõ về trứng và sữa nếu thuần chay. Nhiều quán chay Việt vẫn dùng hai thứ này.
Đọc kỹ mô tả trên bảng hiệu. Chay thuần và chay thường là hai khái niệm khác nhau.
Tiêu chí đánh giá một quán
Rau xanh có tươi không. Dấu hiệu rõ nhất về mức độ chăm chút.
Món có quá nhiều dầu không. Nhìn mặt đĩa là biết.
Tỷ lệ đồ giả mặn trên thực đơn. Quá cao thường là quán chạy theo số lượng.
Nước dùng có vị thật hay vị bột nêm. Nếm một thìa là phân biệt được.
Có món rau đúng nghĩa không. Không chỉ là rau trang trí.
Bếp có sạch không. Nhìn được vào bếp là điểm cộng lớn.
Nhân viên có trả lời được câu hỏi về nguyên liệu không. Cho thấy quán có quan tâm tới khách ăn chay nghiêm.
Giá có tương xứng không. Chay không có nghĩa là phải rẻ, nhưng cũng không nên đắt vô lý.
Có đông khách quen không. Chỉ dấu đáng tin hơn mọi bài đánh giá.
Thực đơn có thay đổi theo mùa không. Dấu hiệu của bếp thật sự nấu chứ không hâm lại.
Không gian có thoải mái không. Ăn chay nhiều người tìm cả sự yên tĩnh.
Thử hai lần trước khi kết luận. Một bữa dở có thể chỉ là ngày dở của quán.
