Ở Việt Nam, ăn chay hai ngày mỗi tháng là chuyện rất phổ biến, phổ biến tới mức nhiều quán cơm chay chỉ sống được nhờ hai ngày đó. Đây cũng là cửa vào nhẹ nhàng nhất cho ai muốn thử ăn chay mà chưa sẵn sàng thay đổi hẳn.
Nguồn gốc và ý nghĩa
Tập tục gắn với Phật giáo Bắc tông. Ngày trai là ngày giữ giới, ăn chay là một phần của việc đó.
Rằm và mùng một là hai ngày trăng tròn và trăng non. Trong lịch âm đây là hai mốc quan trọng của tháng.
Nhiều gia đình kết hợp với việc cúng. Ăn chay và thắp hương thành một nếp sinh hoạt.
Người không theo đạo cũng giữ lệ này. Nó đã trở thành nét văn hoá hơn là nghi lễ tôn giáo thuần tuý.
Có người xem đó là dịp thanh lọc cơ thể. Lý do sức khoẻ ngày càng được nhắc nhiều.
Có người xem đó là dịp tiết chế. Nhịp sống nhanh cần những điểm dừng đều đặn.
Trẻ em trong nhà học được nếp từ đó. Không cần giảng giải, chúng nhìn và làm theo.
Đây cũng là dịp gia đình ăn cơm chung. Ngày chay nhiều nhà nấu và ăn cùng nhau hơn ngày thường.
Không có quy định nào bắt buộc. Mỗi nhà một cách, không có đúng sai.
Nhiều nơi chọn ngày mười bốn thay vì rằm. Để tiện cho việc cúng hôm sau.
Ăn chay trọn ngày hoặc chỉ một bữa đều được. Tuỳ điều kiện từng người.
Không nên biến nó thành áp lực. Quên một tháng cũng chẳng sao cả.
Các mức ăn chay theo kỳ
Nhị trai là hai ngày mỗi tháng. Mùng một và rằm, mức phổ biến nhất.
Tứ trai là bốn ngày. Thêm mùng tám và hai ba.
Lục trai là sáu ngày. Thêm mười bốn và ba mươi.
Thập trai là mười ngày. Mức nhiều người tu tại gia giữ.
Nhất nguyệt trai là trọn một tháng. Thường vào tháng bảy âm lịch.
Tam nguyệt trai là ba tháng. Tháng giêng, tháng bảy và tháng mười.
Trường trai là ăn chay quanh năm. Mức của người xuất gia và một số cư sĩ.
Tăng dần là cách bền vững nhất. Bắt đầu từ hai ngày rồi mở rộng khi thấy dễ.
Không cần theo đúng mốc truyền thống. Nhiều người chọn ăn chay các ngày thứ hai trong tuần.
Quan trọng là đều đặn. Nếp quan trọng hơn số lượng.
Chọn mức phù hợp với công việc. Người đi làm ăn ngoài nhiều thì chọn ngày cuối tuần dễ hơn.
Báo trước với gia đình và đồng nghiệp. Tránh những tình huống khó xử không cần thiết.
Thực đơn gợi ý
Sáng: xôi đậu xanh hoặc cháo nấm. Nhẹ bụng và đủ no tới trưa.
Sáng thay thế: bánh mì với đậu hũ chiên. Nhanh gọn cho ngày đi làm.
Trưa: cơm với đậu hũ kho và canh rau. Bữa chay kinh điển của người Việt.
Trưa thay thế: bún xào chay hoặc mì Quảng chay. Đổi vị cho đỡ chán.
Tối: cơm với nấm kho gừng và rau luộc. Nhẹ nhàng cho bữa cuối ngày.
Tối thay thế: lẩu nấm nếu cả nhà cùng ăn. Ngày rằm nhiều nhà làm thế.
Tráng miệng: chè đậu hoặc trái cây. Không cần cầu kỳ.
Nếu có cúng thì làm thêm mâm nhỏ. Xôi, chè, trái cây và một món mặn chay.
Nấu trước một hôm những món để được. Ngày rằm thường bận việc cúng bái.
Mua đậu hũ từ chiều hôm trước. Sáng rằm các hàng đậu hũ đông nghẹt.
Đi chợ sớm hơn thường lệ. Rau tươi ngày rằm cũng hết rất nhanh.
Nấu dư một chút để biếu hàng xóm. Nét đẹp nhiều nhà vẫn giữ.
Cho gia đình bận rộn
Lên thực đơn từ đầu tuần. Ngày rằm không phải lúc nghĩ hôm nay ăn gì.
Mua nguyên liệu từ hai ngày trước. Tránh cảnh chợ đông và giá lên.
Nấu một món kho từ hôm trước. Để qua đêm còn đậm đà hơn.
Chuẩn bị sẵn một món nhanh. Mì xào hoặc cơm chiên cho trường hợp về muộn.
Đặt cơm chay nếu không kịp nấu. Không có gì sai với việc này.
Chia việc trong nhà. Một người nấu, một người dọn.
Không cần làm mâm cao cỗ đầy. Ba món đơn giản là đủ.
Ăn chay một bữa nếu không đủ cả ngày. Vẫn hơn là bỏ hẳn.
Chuẩn bị cơm mang đi làm. Tránh phải tìm quán chay giữa trưa.
Nhắc nhở trên lịch điện thoại. Ngày âm không phải ai cũng nhớ.
Làm thành nếp cố định. Sau vài tháng nó tự chạy mà không cần nghĩ.
Cho trẻ tham gia chuẩn bị. Vừa là việc nhà vừa là bài học.
Mở rộng dần
Thấy hai ngày dễ thì tăng lên bốn. Bước tiếp theo tự nhiên nhất.
Thêm một bữa chay mỗi tuần. Ít áp lực hơn là thêm cả ngày.
Thử ăn chay trọn tháng bảy âm lịch. Nhiều người bắt đầu từ đây rồi giữ luôn.
Học nấu thêm ba bốn món mới. Chán món là lý do bỏ cuộc phổ biến nhất.
Tìm quán chay ngon gần nhà. Giúp những ngày không nấu được.
Đọc thêm về dinh dưỡng. Ăn chay nhiều ngày thì cần biết cân đối.
Bổ sung B12 nếu ăn chay quá nửa số ngày. Bắt đầu nghĩ tới chuyện này.
Rủ người trong nhà cùng ăn. Một mình thì khó, cả nhà thì dễ.
Tham gia nhóm chia sẻ công thức. Nguồn ý tưởng không bao giờ cạn.
Ghi lại cảm nhận cơ thể. Nhiều người thấy nhẹ người và ngủ ngon hơn.
Đừng so sánh với người khác. Mỗi người một hoàn cảnh.
Giữ tinh thần thoải mái. Ăn chay để thấy dễ chịu, không phải để chứng minh điều gì.
