Các hiệp hội dinh dưỡng lớn đều xác nhận chế độ ăn chay có thể phù hợp cho mọi giai đoạn của cuộc đời, kể cả trẻ nhỏ. Nhưng họ luôn kèm một chữ quan trọng: được lên kế hoạch đầy đủ. Với trẻ, khoảng an toàn hẹp hơn người lớn nhiều.
Khác biệt so với người lớn
Trẻ cần nhiều năng lượng trên mỗi ký cân nặng hơn người lớn. Nhưng dạ dày lại nhỏ, đây là mâu thuẫn phải giải quyết.
Bữa chay nhiều chất xơ làm trẻ no sớm. No mà chưa đủ năng lượng là vấn đề riêng của trẻ ăn chay.
Cần bữa phụ đều đặn. Ba bữa chính và hai tới ba bữa phụ là nhịp phù hợp.
Chất béo không nên hạn chế như với người lớn. Trẻ dưới hai tuổi cần chất béo cho phát triển não.
Canxi quan trọng hơn hẳn vì đang phát triển xương. Đây là chất cần theo dõi sát nhất sau B12.
Nhu cầu sắt cao trong giai đoạn tăng trưởng nhanh. Đặc biệt ở tuổi dậy thì.
Kẽm ảnh hưởng trực tiếp tới chiều cao. Thiếu kẽm kéo dài làm chậm tăng trưởng.
Vitamin D cần cho hấp thu canxi. Trẻ thành thị ít ra nắng thường thiếu.
Omega ba cần cho phát triển thị giác và não. Nguồn thực vật chuyển hoá kém nên cần chú ý.
B12 tuyệt đối không được bỏ qua. Trẻ chưa có dự trữ như người lớn nên thiếu nhanh hơn.
Theo dõi biểu đồ tăng trưởng là cách kiểm tốt nhất. Cân đo định kỳ nói nhiều hơn mọi bảng tính.
Trẻ khác nhau rất nhiều. Đừng so con mình với con hàng xóm, so với chính con ba tháng trước.
Xây bữa ăn cho trẻ
Mỗi bữa chính có một nguồn đạm rõ ràng. Đậu hũ, đậu nấu nhừ, hoặc trứng nếu gia đình ăn trứng.
Đậu hũ non rất hợp trẻ nhỏ. Mềm, dễ nuốt, dễ trộn vào cháo.
Đậu nấu nhừ và nghiền. Dễ tiêu hơn đậu nguyên hạt với bụng trẻ.
Bơ đậu phộng mịn cho trẻ trên một tuổi. Phết mỏng lên bánh mì, giàu năng lượng và đạm.
Bơ trái và dầu ô liu cho năng lượng đậm đặc. Cách tăng calo mà không tăng thể tích bữa ăn.
Sữa đậu nành tăng cường cho trẻ trên một tuổi. Chọn loại có tăng cường canxi và B12, không đường.
Không dùng sữa hạt tự làm thay sữa công thức. Trẻ dưới một tuổi cần sữa mẹ hoặc sữa công thức.
Ngũ cốc nguyên hạt vừa phải. Quá nhiều chất xơ làm trẻ no mà không đủ chất.
Trái cây và rau đủ màu. Trình bày vui mắt có tác dụng thật với trẻ.
Cho trẻ tham gia nấu ăn. Trẻ ăn thứ mình góp phần làm ra nhiều hơn hẳn.
Giới thiệu món mới nhiều lần. Có thể cần mười lần tiếp xúc trẻ mới chấp nhận một món.
Không ép ăn. Áp lực bữa ăn tạo vấn đề lâu dài hơn là một bữa bỏ dở.
Chất cần theo dõi
B12 phải bổ sung bằng viên hoặc thực phẩm tăng cường. Không có ngoại lệ nào cho trẻ thuần chay.
Canxi nhắm theo khuyến nghị của lứa tuổi. Sữa thực vật tăng cường, đậu hũ đông bằng canxi, mè, rau cải.
Vitamin D thường cần bổ sung. Nhất là ở trẻ ít ra ngoài trời.
Sắt kiểm qua xét nghiệm định kỳ. Thiếu máu thiếu sắt ảnh hưởng tới học tập và hành vi.
Kẽm theo dõi qua tốc độ tăng chiều cao. Chậm hẳn so với biểu đồ thì nên kiểm.
Iốt từ muối iốt. Sữa thực vật không có iốt như sữa bò.
Omega ba từ hạt lanh xay và hạt chia. Hoặc viên dầu tảo nếu bác sĩ khuyên.
Đạm thường không thành vấn đề nếu bữa đủ đa dạng. Nhưng vẫn kiểm qua tăng trưởng.
Năng lượng tổng là thứ hay thiếu nhất. Trẻ ăn chay biếng ăn là tình huống cần can thiệp sớm.
Cân đo mỗi ba tháng ở tuổi nhỏ. Ghi vào biểu đồ để thấy xu hướng.
Xét nghiệm máu mỗi năm một lần. Ít nhất là công thức máu, ferritin và B12.
Nói với bác sĩ nhi rằng trẻ ăn chay. Để họ đọc kết quả đúng bối cảnh.
Thực đơn mẫu cho trẻ mẫu giáo
Sáng: cháo yến mạch nấu sữa đậu nành với chuối nghiền. Đủ năng lượng và có đạm ngay bữa đầu.
Bữa phụ sáng: sữa chua thực vật với trái cây. Hoặc sữa chua thường nếu gia đình ăn sữa.
Trưa: cơm với đậu hũ sốt cà và canh bí đỏ. Món trẻ dễ ăn, màu sắc bắt mắt.
Bữa phụ chiều: bánh mì phết bơ đậu phộng. Năng lượng đậm đặc trong miếng nhỏ.
Tối: mì xào rau củ với đậu hũ thái hạt lựu. Đổi kết cấu so với bữa trưa.
Trước khi ngủ: một ly sữa đậu nành tăng cường. Góp canxi và giúp trẻ ngủ ngon.
Rau củ cắt nhỏ để trẻ tự bốc. Tăng tính tự chủ, trẻ ăn nhiều hơn.
Luân phiên các loại đậu trong tuần. Tránh chán và đa dạng vi chất.
Giữ khẩu phần nhỏ và cho thêm nếu trẻ muốn. Đĩa đầy ụ làm trẻ nản ngay từ đầu.
Không dùng đồ ngọt làm phần thưởng. Tạo mối quan hệ xấu với thức ăn về lâu dài.
Cả nhà ăn cùng một bữa. Trẻ học ăn bằng cách nhìn người lớn.
Ghi lại món trẻ chịu ăn. Danh sách này là tài sản quý cho những tuần sau.
Khi nào phải gặp bác sĩ
Trẻ tụt khỏi đường tăng trưởng đang theo. Dấu hiệu rõ ràng nhất và cần xử lý sớm.
Không tăng cân trong ba tháng liền. Ở tuổi nhỏ đây là bất thường.
Trẻ mệt mỏi và xanh xao kéo dài. Kiểm sắt và B12 ngay.
Chậm nói hoặc chậm phát triển vận động. Có thể liên quan tới thiếu vi chất.
Biếng ăn kéo dài trên vài tuần. Đừng đợi cho tới khi cân sụt.
Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài. Có thể do chất xơ quá nhiều hoặc quá ít.
Trẻ từ chối cả nhóm thực phẩm. Ví dụ không chịu ăn bất cứ nguồn đạm nào.
Dấu hiệu thần kinh như tê bì. Đây là cấp cứu dinh dưỡng, đi khám ngay.
Gia đình mới chuyển sang thuần chay. Một buổi tư vấn dinh dưỡng lúc bắt đầu là rất đáng.
Trẻ có bệnh lý mạn tính. Chế độ ăn cần điều chỉnh riêng theo bệnh.
Đừng tự ý bổ sung nhiều loại vi chất. Thừa cũng có hại, nhất là vitamin tan trong dầu.
Tìm bác sĩ hiểu về ăn chay. Sẽ tư vấn hữu ích hơn là khuyên bỏ chế độ ăn.
